İfham Gazetesinden Karikatürler (1919-1920) I Mehmet Berk Yaltırık - Dark İstanbul
İfham Gazetesinden Karikatürler (1919-1920) I Mehmet Berk Yaltırık

Bundan yüz küsur sene öncesinin İstanbul gazetelerini okumak başlı başına bir tarih serüvenidir. Satırları okurken, “O zaman da mı bunu yaşamışlar?” demek kaçınılmazdır. Örneğin günümüzde ağalı, konaklı, aşk temalı diziler mevcut değil mi? O dönemde “talihsiz aşk sergüzeştleri” yaşayan genç kızların maceraları tefrika ediliyor, bu tefrikalar, dizi gibi her gün bir macerayı anlatıyor, dizi kafasında. Gazete ilanları var, sinemadan arsa satımına, ekonomi haberleri var ve illaki siyasi haberler, politika. Mesela Eylül 1919’da dönemin sadrazamı Damat Ferit, bir mülakat veriyor “Biz mandaya, sömürgeye karşıyız Osmanlı hürdür” babından bir söylevde bulunuyor. Gelgelelim aynı kişi saltanatın dahi oluru olmadığı halde 1920 Nisan’ında Sevr antlaşmasına imza atarak Osmanlı’yı mandadan beter bir duruma sürüklüyor. Gazeteleri araştırırken böyle detaylara denk gelememek imkânsız.

Devrin karikatürleri ekseriyetle siyasi çatışmaları, dönemin siyasi-toplumsal çalkantılarını işlediğinden bir dönemin panoramasını çizgilerle aktarmaktadır. Benim seneler önce İfham gazetesini okurken denk geldiğim, çizeni bilinmeyen ve imzası da meçhul bir karikatüristin ellerinde çıkma bu karikatürler hem çizgi hem de fikir olarak o dönemin izlerini yansıtmakta. 1910’ların sonu, 1920’lerin başındaki mizah anlayışını, eleştiri stilini göstermesi açısından da bir hayli enteresan. Üstelik gazeteler ve yazarlar arası çatışmalar, Milli harekete meyilli İfham gazetesinin İtilafçı gazetelere taarruzu, atışmaları, o zaman bile öğretmenlik ile ilgili yaşanan sorunlar, bu gazetedeki karikatürlerde yer buluyor. Günümüze göre fazla sade ve naif kaçsa da aslında insanın geçmişten günümüze belli açıdan kendisinden önceki toplumla belli özellikleri taşıdığını gösterebiliyor.

            İşte o dönemin zihnine ve çizgilerine dokunabilmek adına yedi karikatür üzerinden şöyle bir tarih ve çizgi yolculuğuna çıkalım:

                          Bir İttifak-ı Meşumı Müselles (Bir Uğursuz İttifak Üçlüsü)

Peyam-Sabah-Neulogos (Dönemin gazetelerinden) İstanbul üzerinde hora teperken:

                          Sabah’çı Mihran   -Yaşa Artin Kemal! (Ali Kemal)

                          Neulogoscu Eugidis    -Zito Kemalis!

                          Casus-ı Merkum (adı geçen casus) Artin Kemal   -Ketzo Venizelos!

                          (21 Kanunisani 1336 – 21 Ocak 1920, İfham Gazetesi)

                          Dünki Osmanlı     Bugünki Osmanlı

(13 Eylül 1335-13 Eylül 1919, İfham Gazetesi)

                      İstanbul “Sabah”ının meşhur “Peyam”cısı (Dönemin İtilaf yanlısı yazarlarından Ali Kemal kastedilmektedir)

(23 Şubat 1336 – 23 Şubat 1920, İfham Gazetesi)

          Şarkta İki Politika:

-Ben Varım! (Paşa temsili)              -Ben Yokum!

(6 Mart 1336 – 6 Mart 1920, İfham Gazetesi)

                         Mektepler açılırken: Maaş alamayan muallimler.

                         (20 Eylül 1335 – 20 Eylül 1919, İfham Gazetesi)

  Bir Konser

Artin Kemal  – Ayş-ü nuş ile (yiyip içmeyle) bugün anma gam-ı ferdayı, (bugün yarının gamından bahsetme) Sana ısmarladılar mı bu yalan dünyayı?

Refik Halid Bey (Refik Halit Karay) – İç bade, kumar oyna  eğer varsa şümurun (hesabın), dünya var imiş ya ne, yok olmuş ne umrun?

Mihran Efendi – Toplanıp ehl-i heva (nefs, arzu ehli) her biri bir saz çalar, çelebi böyle olur bizde de konser dediğin.

(Dönemin itilafçı basının vurdumduymazlığı, her şeyi iyi göstermesi eleştirilmektedir.)

(18 Kanunisani 1336 – 18 Ocak 1920, İfham Gazetesi)

Felah-ı Vatan Grubu: Grup adedi yüze baliğ oldu. Gemi hazır, kaptan kuparide, fayrab! (Kaptan kuparide, tam yol ileri manasında fayrap (İng. Fire Up’tan. Dönemin argosunda da sıkça geçer. Bunu lakap olarak kullanan bir-iki külhanbeyi olmuştur.)

(3 Mart1336 – 3 Mart 1920, İfham Gazetesi)

Mehmet Berk Yaltırık (Blog Yazarı)

Yorum (0)


Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. zorunlu alanlar işaretlendi *